فرانس شومل سرگروهبان اس اس
با نگاهي به آينده دنيا و با شجاعت و شادي
در دنيا
گروهها به سمت کار رژه مي روند
تنها چيزي که براي ما اهميت دارد، تربلينکاست
اين تقدير ماست
به همين دليل هم با تربلينکا درآميخته ايم
آنهم به همين زودي
ما تنها فرامين فرمانده خود را مي شناسيم
ما تنها وظيفه و اطاعت را مي شناسيم
ما خواهان خدمتيم و خدمت هم خواهيم کرد
تا آنکه به ياري شانسي اندک همه چيز پايان يابد
!هورا
يکبار ديگه، بلندتر بخون
ما الان به اين مي خنديم اما غم انگيزه
کسي نخنديد
به من زخم نزن
تو تاريخ ميخواي من هم بهت تاريخ رو ميدم
فرانز اين شعر رو نوشت
ملودي شعر هم از بوخنوالد اومده بود
اردوگاه بوخنوالد فرانز اونجا نگهبان بود
....يهوديهايي که هر روز صبح مي رسيدند
يهوديهاي جديد کارگر؟
اين سرود رو بهشون ياد مي دادند
و تا عصر همه بايد با هم مي خوندنش
دوباره بخونش - بسيار خب -
خيلي مهمه. بلند بخون
با نگاهي به آينده دنيا و با شجاعت و شادي
در دنيا
گروههاي رژه به سمت کار مي روند
تنها چيزي که براي ما اهميت دارد تربلينکاست
اين تقدير ماست
به همين دليل هم با تربلينکا درآميخته ايم
آنهم به همين زودي
ما تنها فرامين فرمانده خود را مي شناسيم
ما تنها وظيفه و اطاعت را مي شناسيم
ما خواهان خدمتيم و خدمت هم خواهيم کرد
تا آنکه به ياري شانسي اندک همه چيز پايان يابد
!هورا
راضي شدي؟
خارق العاده است هيچ يهودي اي امروز اين سرود رو نمي شناسه
چطوري در تربلينکا
در اوج کار خودش
روزانه 18000 نفر مورد رسيدگي قرار مي گرفتند؟
اين 18000 عدد زياديه
اما اين عدد رو من از گزارشهاي دادگاه درآوردم درسته -
رسيدگي ويژه به 18000 نفر در روز
...نابود کردنشون
آقاي لانزمن اين اغراقه
باور کن
پس چند نفر؟
حدود 12000 تا 15000 نفر در روز
با همين تعداد هم بايد بيشتر از نصف شب رو کار مي کرديم
در ژانويه قطارهاي ديگه از 6 صبح ميومدند
هميشه از 6 صبح؟ - نه هميشه -
اغلب بله -
برنامه ها نامنظم بودند - بله -
يکي سر صبح ميومد بعدي سر ظهر
يکي ديگه هم غروب
متوجهي؟
پس قطار مي رسيد
دلم مي خواد با جزييات
کل پروسه رو توصيف کني
در روزهاي اوج کاري
قطارها از ايستگاه مالکينيا
به تربلينکا ميومدند
فاصله مالکينيا تا تربلينکا چقدره؟
حدود 8 کيلومتر
تربلينکا يک روستا بود
يک روستاي کوچک
بعنوان يک ايستگاه
اهميت زيادي در انتقال يهوديها داشت
قطارها معمولا 30، 50 واگن داشتند
يا حتي 10 تا 15 واگن
وارد اردوگاه تربلينکا مي شدند
و در مقابل سکوها توقف مي کردند
واگنها همين طوري با آدمهاي داخلشون
در ايستگاه تربلينکا منتظر مي موندند
پنجره واگنها سيم خاردار داشت و
کسي نمي تونست خارج بشه
روي سقف واگنها شياطين مستقر بودند
يعني نگهبانهاي اوکرايني و لتونيايي
لتونياييها خيلي بدتر بودند
روي سکو براي هر واگن
دو يهودي از گروه آبي ايستاده بودند
تا به پروسه سرعت بدند
فرياد مي زدند "بيرون! بيرون! عجله کنيد"
اوکراينيها و آلمانيها هم بودند
چند تا آلماني؟
حدود 3 تا 5 نفر
همين؟ - همين. بهت اطمينان مي دم -
چند تا اوکرايني؟
10
ده اوکرايني و پنج آلماني
حدود 20 نفر هم از گروه آبي
مردان گروه آبي اينجا و اينجا مي ايستادند
و مردم رو به داخل ميفرستادن
گروه قرمز اينجا مستقر مي شد
پس گروه قرمز اونجا بود
کار گروه قرمز چي بود؟
....لباسها
جمع آوري لباسهايي که مردها
و زنها
از تنشون در مي آوردند
...فاصله زماني بين تخليه زندانيها روي سکوها
و درآوردن لباسها
چقدر بود؟
براي زنها
در کل 1 ساعت طول مي کشيد
يک تا يک ونيم ساعت
کل قطار دو ساعت وقت مي گرفت - بله -
ظرف دو ساعت همه چيز تموم مي شد
...از لحظه رسيدن تا
زمان مرگ
يعني در 2 ساعت کار تموم مي شد؟ دو ساعت، دو و نيم ساعت و يا سه ساعت
يک قطار کامل؟
بله، يک محموله کامل
و هر 10 واگن چقدر زمان مي برد؟
نمي تونم بگم
چون واگنها پشت سر هم ميومدند
و آدمها دائم به داخل اردوگاه سرازير مي شدند
متوجهي؟
معمولا مردها رو که اينجا و اونجا ....در انتظار مي نشستند
بطور مستقيم از طريق بادگير به اتاقهاي گاز ميبردن
زنها رو آخر مي فرستادند
در آخر
اونها هم مي بايست بِرَن و معمولا اينجا منتظر مي موندند
...هر بار
حدود 50 تا 60 تا زن با بچه
بايد اينقدر اينجا منتظر مي موندند تا جا باز بشه
لخت - لخت -
در زمستان و تابستان لخت بودند
زمستانهاي تربلينکا ميتونه کشنده باشه
مخصوصا در دسامبر يا بعد از سال نو
حتي قبل از کريسمس هم سرماي وحشتناکي داشت
بين 4 تا 15 درجه زير صفر
ميدونم اولش براي ما هم سرما آزاردهنده بود
يونيفورمهاي مناسبي نداشتيم
براي ما هم سرد بود
....اما براي اون مردم بيچاره
شرايط بدتر بود
....در بادگير
در بادگير هوا خيلي خيلي سرد بود
...ممکنه
اين بادگير رو دقيقا توصيف کن؟
چه شکلي بود؟ عرضش چقدر بود؟
مردم چطوري داخلش قرار مي گرفتند؟
حدود 4 متر عرض داشت
مثل همين اتاق
هر طرف ديوارهايي به اين ارتفاع يا اين ارتفاع بودند
ديوار؟ - نه، سيمهاي خاردار
....بين سيمهاي خاردار
شاخه هاي صنوبر قرار مي دادند
متوجهي؟
يک جور استتار بود
يک گروه استتار متشکل از 20 يهودي وجود داشت
هر روز شاخه هاي جديدي مي آوردند
از بيشه؟ - درسته -
پس همه چيز پوشيده بود
از اون داخل چيزي در بيرون ديده نمي شد
هيچ چيز
ميدان ديد کاملا بسته بود
غيرممکن بود
اينجا و اينجا
اينجا هم همين طور
ديدن اطراف غيرممکن بود
THE CAMP TODAY
تربلينکا
...با وجود اين حجم بزرگ کشتارها
بزرگ نبود، درسته؟
بزرگ نبود
حدود 500 متر حداکثر پهناي اردوگاه بود
زمينش مستطيلي شکل نبود بيشتر لوزي شکل بود
در اينجا زمين صاف بود
و در اينجا ارتفاع مي گرفت
و بر بالاي اين شيب اتاق گاز قرار داشت
بايد بالا مي رفتند
"به اين "بادگير راه بهشت" هم مي گفتند درسته؟"
يهوديهاي اونجا بهش مي گفتند صعود
"و "راه آخر
من فقط همين دو اسم رو مي دونم
بذار ببينم
پس آدمها وارد بادگير مي شدند
بعدش چي؟
کاملا برهنه بودند؟ کاملا برهنه -
...اينجا
دو نگهبان اوکرايني مي ايستادند
بله
بيشتر براي کنترل مردها
...اگر مردها داخل نمي شدند
کتکشون ميزدن
اينجا هم همينطور. و حتي اينجا آه بله -
مردها به داخل هدايت مي شدند
نه زنها
زنها کتک نمي خوردند
دليل اين "انسانيت" چي بود؟
من نديدم
شايد اونها رو هم مي زدند
چرا که نه؟
به هرحال که قرار بود بميرند
چرا که نه؟
به هر حال وروديِ اتاق گاز بود
undoubtedly.
آبراهام بومبا اسراييل
زنها بايد داخل بادگير صبر مي کردند
اونها صداي موتورهاي اتاق گاز رو مي شنيدند
شايد حتي صداي فريادها و التماسها هم به گوششون مي رسيد
در همون حال انتظار وحشت مرگ در بر مي گرفتشون
وحشت مرگ باعث ميشه آدمها همه چيز رو رها کنند
خودشون رو رها مي کردند ....از پايين و بالا
خيلي پيش مي اومد که همونجا که زنها مي ايستادند
پنج يا شش رديف مدفوع ريخته باشه
در همون حالت ايستاده؟
به حالت نشسته يا ايستاده
من خودم نديدم اين کار رو بکنند
فقط کثافات به جا مونده رو مي ديدم
فقط زنها؟
بله، مردها نه، فقط زنها
مردها رو به زور داخل بادگير هدايت مي کردند
اما زنها بايد صبر مي کردند
تا اتاق گاز خالي بشه
و مردها چي؟ نه، اونها رو همون اول با شلاق مي فرستادند
متوجهي؟
مردها هميشه اول مي رفتند؟
بله هميشه اول مي رفتند
لازم نبود صبر کنند
بهشون فرصت صبر کردن نمي دادند
....و وحشت مرگ
وقتي آدم در وحشت مرگ فرو بره
خودش رو آزاد ميکنه
اين حالت وقتي يک نفر حسابي ترسيده و ميدونه قراره بميره رخ مي ده
در رختخواب هم ممکنه اتفاق بيفته
مادرم کنار تختش زانو زده بود
مادرت؟ - بله. بعدش يک کپه بزرگ زيرش بوجود اومد
اين يک واقعيته
...از نظر پزشکي هم
اثبات شده
:از اونجايي که ميخواي بهت بگم
به محض پياده کردن زندانيها
اگر از ورشو و جاهاي ديگه ....سوارشون کرده باشند
قبل از رسيدن به اردوگاه هم کتکشون زده بودند
حتي بدتر از تربلينکا کتک مي خوردند
بهت اطمينان مي دم
بعد هم سفر بصورت
ايستاده در واگن ها
نه توالتي
هيچي، نه آبي
وحشت
بعدش درب واگنها باز مي شه :و دوباره شروع مي شه
"برمزه، برمزه"
"کيپسه، کيپسه"
نمي تونم تلفظش کنم دندونهام مصنوعي هستند
عبارتي لهستانيه
"برمزه" يا "کيپسه"
برمزه" يعني چي؟"
کلمه اي اوکرايني به معناي "سريعتر" هست
بعد دوباره صداي شلاقها و فشارها
شلاق افسر اس اس کاتنر به همين اندازه بود
زنها سمت چپ، مردها سمت راست
و باز هم ضربات بيشتر
بصورت بي وقفه؟
کاملا بي وقفه
برو اونجا، لخت شو. زودتر، زودتر
دائما در حال دويدن - دائما در حال حرکت -
حرکت کردن و جيغ زدن
همين طوري کارشون رو مي ساختند
اين تکنيک کار بود - بله، تکنيک کار -
نکته اصلي همين بود: کل جريان بايد سريع باشه
گروه آبي وظيفه داشت
پيرها و مريض ها رو
به درمانگاه ببره
تا هيچ مانعي جلوي حرکت سيل مردم به اتاقهاي گاز رو نگيره
پيرها باعث کند شدن جريان مي شدند
دستور اعزام به درمانگاه رو"
آلمانها مي دادند
يهوديهاي گروه آبي
:فقط تصميمات رو اجرا مي کردند
يعني مردم رو به اونجا هدايت مي کردند
يا بر روي برانکارد مي بردنشون
پيرزنها رو و کودکان مريض رو
بچه هايي که مادرشون مريض بود
...يا مادربزرگشون خيلي پير بود هم
به همراه مادربزرگشون "مي رفتند به "درمانگاه
"البته کسي نمي دونست داخل "درمانگاه چه خبره
يک پرچم سفيد با صليب سرخ داشت
يک راه باريکه وجود داشت
تا زماني که به اونجا نمي رسيدند چيزي ديده نمي شد
بعدش جنازها رو در گودالها مي ديدند
به زور لخت مي شدند
روي کيسه هاي شني مي نشستند
و با يک تير در گردن اعدام مي شدند
مي افتادند داخل گودالها
هميشه آتشي هم در گودال روشن بود
با آشغال و کاغذ و بنزين
جنازه ها خيلي عالي مي سوختند
ريچارد گلازار سوييس
درمانگاه يک تکه زمين باريک بود
خيلي هم نزديک اردوگاه بود
پيرها رو مي آوردند اونجا
من هم بايد اون کار رو مي کردم
اين قتلگاه پوشيده نبود
يک مکان باز بود با چيزي شبيه سقف
اما دور و برش با حصار پوشيده شده بود
از دور کسي چيزي نمي ديد
راه ورودي، يک راه خيلي باريک بود
خيلي کوتاه اما تا حدي هم شبيه بادگير بود"
مثل يک دالان کوچک
يک گودال اون وسط بود
و بلافاصله پس از ورودي در سمت چپ
يک اتاقک کوچک بود
با يکجور پيشخوان چوبي در داخلش
شبيه تخته شيرجه
اگر زندانيها ضعيفتر از اون ...بودند که روي تخته بايستند
رُوش مي نشستند
و بعدش
همونطور که در گفتمان تربلينکا مرسوم بود
يک مامور اس اس با يک دونه قرص
هر کس رو درمان مي کرد
يعني يک تير در پشت گردن
در دوران اوج کار اردوگاه
اين اتفاقها هر روز مي افتاد
....در اون روزها، گودال
...که حداقل
...سه تا چهار متر عمق داشت
پر از جنازه بود
اين موارد زياد بود
همينطور بچه هايي رو که به هر دليلي تنها مي رسيدند
يا از والدينشون جدا مي شدند رو هم
مي آوردنشون اونجا اين بچه ها ميومدند به درمانگاه
و بهشون شليک ميشد
درمانگاه همچنين براي ما بود
براي ما بردگان تربلينکا
آخر خط ما بود
آخر خط ما نه اتاقهاي گاز
بلکه درمانگاه بود
اردوگاه آشوويتس ايستگاه دسته بندي
رودولف وربا بازمانده آشوويتس
THE OLD RAMP
سکوي جديد ساخت در اوايل 1944
قبل از هر عمليات در اتاق گاز
افراد اس اس تمهيدات لازم رو بدقت فراهم مي کردند
کوره خانه توسط نيروي اس اس محاصره مي شد
تعداد افراد اس اس در محوطه چند برابر مي شد
با سگها و مسلسل
سمت راست پلکاني بود
که به زيرزمين به اتاق در آوردن لباس ميرفت
در بيرکناو چهار کوره بود
کوره 1 کوره 3، 4 و 5
کوره 2 به کوره 3 متصل بود
در شماره 2 و 3
اتاقهاي تعويض لباس و اتاقهاي گاز زيرزمين بودند
اتاق تعويض لباس بزرگ بود
چيزي در حدود 287 مترمربع بود
...اتاق گاز هم بسيار بزرگ بود
...ميشد هر بار
تا 3000 نفر رو اون داخل کُشت
کوره هاي 4 و 5 از نوع متفاوتي بودند
اونها زير، زمين نبودند
همه چيز روي سطح زمين قرار داشت
در شماره هاي 4 و 5 کلا 3 اتاق گاز بود
که ظرفيت مجموعشون برابر
حداکثر 1800 تا 2000 نفر بود
موزه آشوويتس مدل کوره خانه هاي 2 و 3
با بالابر اجساد رو وارد کوره ها مي کردند
کوره خانه هاي 2 و 3 هر کدوم 15 کوره داشتند
کوره خانه هاي 4 و 5 هر کدوم 8 تا کوره داشتند
وقتي زندانيها به کوره خانه ها مي رسيدند
همه چيز رو مي ديدند
صحنه هايي وحشتناک
کل منطقه توسط نيروهاي مخوف اس اس محاصره شده بود
سگها پارس مي کردند
تفنگهاي خودکار
همگي، هم لهستاني ها و هم يهوديها دچار ترديد مي شدند
اونها مي دونستند يک چيزي اينجا بنحو خطرناکي اشتباهه
اما کدومشون مي تونستند بفهمند
که قراره ظرف 3 يا 4 ساعت به خاکستر تبديل بِشَن
وقتي به اتاقهاي تعويض لباس مي رسيدند
....مي ديدند که
اونجا به نظر مثل يک !مرکز اطلاعات بين المللي ميومد
...روي ديوارها
قلابهايي بود
که هر کدوم يک شماره داشت
...زير قلابها هم
نيمکتهايي چوبي بود
تا مردم بتونند راحت تر لباس ها رو دربيارند
و بر روي تعداد زيادي از ستونها
علامتهاي اتاق تعويض لباس بود
زير اين علامتها هم به زبانهاي مختلف
:عباراتي نوشته شده بود
!تميز باشيد
!شپش قاتل شماست
!خود را بشوييد
"به سمت اتاق عفونت زدايي"
همه اون علامتها
فقط اونجا بودند تا
مردم برهنه رو به ورود به اتاق گاز وادار کنند
و در سمت چپ
با يک زاويه راست اتاق گاز قرار داشت
با درهاي پولادينش
کوره خانه 3 اتاق کندن لباس
اتاق گاز
کوره خانه هاي 2 و 3 ....گاز زايکلون از طريق دريچه هايي در سقف
به داخل اتاق گاز ريخته مي شد توسط واحد عفونت زدايي اس اس
through the ceiling,
و در کوره خانه هاي شماره 4 و 5 از طريق دريچه هايي روي ديوار
از حدود 5 يا 6 قوطي حامل گاز استفاده مي شد
با اين مقدار ميشد تا 2000 نفر رو کشت
اين به اصطلاح واحد عفونت زدايي
با يک کاميون که علامت صليب سرخ داشت ميومدند
و مردم رو به داخل هدايت ميکردن
تا اونها باور کنند که قراره فقط استحمام کنند
اما علامت صليب سرخ فقط براي پنهان کردنِ
محموله واقعي کاميون بود قوطي هاي گاز زايکلن
اين گاز براي کشتن به ده تا پانزده دقيقه زمان نياز داشت
وحشتناکترين چيز اين بود که
.....وقتي درهاي اتاق گاز باز مي شدند
غيرقابل تحمل بود
مردم مثل سنگ و آجر
روي هم تلنبار شده بودند
با باز شدن در اجساد پشتِ در به بيرون سرازير مي شدند
چند بار اين منظره رو ديدم
کنار اومدن باهاش خيلي سخت بود
اصلا نميشد بهش عادت کرد
غيرممکن بود
کوره خانه 4
غيرممکن بود
بله، ميدوني وقتي گاز رو به داخل اتاق وارد مي کردند
:چنين اتفاقي مي افتاد
از سطح اتاق به سمت بالا متصاعد ميشد
و در کشمکش وحشتناکي ....که بعدش صورت مي گرفت
چون واقعا يک کشمکش بود
لامپهاي داخل اتاق گاز رو خاموش مي کردند
مطلقا تاريک بود، و چيزي ديده نمي شد
افراد قويتر سعي مي کردند بالاتر بِرَن
چون احتمالا مي فهميدند که
هر چه بالاتر برن
هوا هم بيشتر ميشه
و نفس کشيدن بهتر ميشه
همين موجب کشمکش مي شد
در ضمن، اغلب مردم سعي مي کردند يک طوري خودشون رو به در برسونند
:جنبه رواني داشت
اونها مي دونستند که در کجاست
پس شايد بشه ازش عبور کرد
غريزي بود
کشمکش مرگ
...به همين دليل بچه ها
و افراد ضعيف تر و همينطور پيرها
هميشه پايين جمعيت له مي شدند
قوي تر ها بالاتر بودند
...چونکه در اين نبرد مرگ
...پدرها ديگه فرزنداني رو که زير پاي
خودشون له مي کردند، نمي شناختند
و وقتي درها باز مي شدند؟
بيرون مي ريختند
اجساد مثل تکه سنگ بيرون مي ريختند
مثل آجرهايي که از پشت کاميون بيرون مي ريزند
اما در نزديکي گاز زايکلن، يک فضاي خالي بود
هيچ کس در نزديکي کريستالهاي گاز نبود
يک فضاي خالي
احتمالا قرباني ها متوجه مي شدند که
گاز در اون نزديکي خيلي اثر بيشتري داره
و بعد مردم...؟
مردم کاملا خُرد مي شدند
در تاريکي درگير مي شدند و مي جنگيدند
جنازه ها از مدفوع پوشيده مي شدند
درخون
از گوش ها و بيني ها بيرون مي زد
بعضي ها هم
که بر اثر فشار ديگران
زير دست و پا مي موندند
ديگه قابل تشخيص نبودند
جمجمه کودکان معمولا له مي شد
بله - چطوري؟ -
وحشتناک بود
استفراغ
خون از گوش و بيني اجساد بيرون مي زد
مايع قاعده گي زنها قابل تشخيص بود
در اين نبرد براي زنده موندن هر اتفاقي مي افتاد
اين نبرد مرگ
وحشتناک بود سخت ترين قسمت کار همين بود
فيليپ مولر، يهودي اهل چک
بازمانده 5 موج کشتار در بخش ويژه اردوگاه آشويتس
بي معنيه
گفتن حقيقت
به افرادي که از دربهاي کوره خانه
وارد مي شدند کاملا بي فايده بود
اونجا نميشد کسي رو نجات داد
يک روز در سال 1943
وقتي من در کوره شماره 5 کار مي کردم
يک قطار از بياليستوک اومد
يک کارگر در بخش مخصوص
زني رو در اتاق تعويض لباس ديد که
همسر يکي از دوستانش بود
:بالافاصله اومد و بهش گفت
"قراره شما رو بکشند"
"ظرف سه ساعت شما رو خاکستر مي کنند"
زن حرفش رو باور کرد چون از قبل مي شناختش
دور اتاق حرکت مي کرد و
به بقيه زنها هشدار مي داد
ميخوان ما رو بکشند
"ما قراره وارد اتاق گاز بشيم"
زنهايي که کودکي در آغوش داشتند
اصلا نمي خواستند اين حرفها رو بشنوند
و اينطور فرض مي کردند که اون زن ديوونه شده
از خودشون مي رُوندَنِش
پس زنه رفت پيش مردها
اما فايده نداشت
مسئله اين نبود که حرفش رو باور نمي کردند
قبل تر هم شايعاتي در گتوي بياليستوک و
گروندو و جاهاي ديگه شنيده بودند
اما کي ميخواد! همچين حرفهايي رو بشنوه
اون زن وقتي ديد کسي به حرفهاش گوش نميده
به صورتش چنگ زد
از سر ناتواني و هراس
شروع کرد به جيغ زدن
بعد چي شد؟
همه وارد اتاق گاز شدند اما اون زن رو عقب نگه داشتند
ما جلوي کوره صف کشيديم
اول اون زن رو به شدت شکنجه کردند
اما اون زن، رفيق ما رو لو نداد
در آخر، تسليم شد و رفيقمون لو رفت
رفيقمون رو از صف بيرون کشيدند و زنده در کوره انداختند
به ما هم گفتند "هر کس چيزي به زندانيها بگه همين سرنوشت در انتظارشه"
ما در بخش مخصوص دائم سعي مي کرديم
راهي پيدا کنيم
که به زندانيها هشدار بديم
و اونها رو مطلع کنيم
اما حتي در چند مورد
که تونستيم به زندانيها خبر بديم
کاملا بي فايده بود
تنها سبب مي شد لحظات آخر براشون تحمل ناپذير بشه
...حداکثر فکر مي کرديم
به يهوديهاي لهستان
يا يهوديهاي ترسيندستات (اردوگاه چک)
که 6 ماه رو در بيرکناو مي گذروندند
ما فکر ميکرديم در چنين مواردي ميتونيم
بهشون بگيم
اما تصور کن در ساير موارد :چه اتفاقاتي مي افتاد
....يهوديهاي يوناني، مجاري که
براي 10 تا 12 روز در سفر بودند
گرسنه بودند
روزهاي زيادي بدون آب بودند
موقع رسيدن نيمه ديوانه بودند
با اونها طور متفاوتي برخورد مي شد
:بهشون مي گفتند
"لباسهاتون رو دربياريد تا يک استکان چاي بهتون بديم"
اين مردم بدليل
مسافرت طولاني که کرده بودند
تنها فکرشون اين بود که
تشنگي شون رو تسکين بدند
و جلادهاي اس اس هم اين رو بخوبي مي دونستند
کامل برنامه ريزي شده بود
يک بخش محاسبه شده ...از قتل عامها اين بود که
اگر زندانيها ضعيف باشند
...و چيزي براي نوشيدن نداشته باشند
در وارد شدن به اتاقهاي گاز درنگ نمي کنند
اما در واقع
پروسه کشتار اين مردم ....خيلي قبلتر از اينکه
به اتاقهاي گاز برسند شروع شده بود
به بچه ها فکر کن
با جيغ زدن به مادراشون التماس مي کردند
!مادر، خواهش ميکنم، آب! آب
افراد بالغي هم که روزهاي زيادي رو بدون آب گذرونده بودند
همين حال رو داشتند
هشدار دادن به اين آدمها کاملا بيهوده بود
کورفو
- Grab it from there. - Yes, grab it from there.
- Put it right there. - Okay.
- Right there. - Okay, yes.
Okay, be careful. Wait.
You'll come and pick it up later? - Yes.
- Put it down. - In a second.
Hold on a second.
Just hold on a second.
Maybe if you removed this?
Got it? That's how you'll load it.
Come and pick it up next week.
Understood? Now move the cart away from here.
Move the cart.
Yes, let's make some space.
So you're an actor now.
Let's finish this.
موشه موردو
اينها برادرزده هاي من بودند
که در بيرکناو سوختند
دو تا از بچه هاي برادرم
با مادرشون بردنشون به کوره ها
همگي در بيرکناو سوختند
....برادرم
بيمار بود
اون رو هم در کوره ها گذاشتند و سوزوندنش
در بيرکناو
پسر بزرگه 17 ساله بود
دومي 15 ساله بود
دو طفل ديگه رو هم با مادرشون از بين بردند
بله، من 4 طفل رو از دست دادم
پدرت رو هم؟
پدرم رو هم
پدرت چند سالش بود؟
بابام 85 ساله بود
در 85 سالگي در آشويتس مرد
بله در آشويتس
در بيرکناو در 85 سالگي
پدرم
پدرت کل سفر رو دوام آورد
کل خانواده مردند
اول اتاقهاي گاز بعدش کوره هاي آدم سوزي
در صبح جمعه نهم ژوئن 1942
اعضاي جامعه يهوديان کرفو آمدند و با حالي هراسان
خودشون رو به آلمانها تسليم کردند
اين ميدان پر از افراد گشتاپو و پليس بود
ما هم تسليم شديم
حتي خائنين هم اومده بودند برادران رکاناتي و يهوديهاي آتني
بعد از جنگ اونها رو به حبس ابد محکوم کردند
اما تا حالا آزاد شده اند
به ما دستور دادند خودمون رو تحويل بديم
در خيابان؟ - بله در خيابان -
چند نفر بوديد؟ - دقيقا 1650 نفر -
پس زياد بوديد؟ - خيلي ها بودند -
مسيحي ها اونجا مي ايستادند
بله مسيحي ها و تماشا مي کردند
مسيحي ها کجا مي ايستادند؟
در کنار خيابان؟ - بله -
و در بالکونها
وقتي اونجا جمع شديم
افراد گشتاپو با مسلسل سراغمون اومدند
چه زماني بود؟
ساعت 6 صبح
روز خوبي بود؟ - بله روز خوبي بود -
ساعت 6 صبحي زيبا
تعداد 1600 نفر در يک خيابان قابل توجه هست
مردم جمع شده بودند
مسيحي ها هم صداها رو شنيده بودند
اونها ديگه براي چي آمده بودند؟ - براي ديدن نمايش -
بايد اميدوار بود که ديگه چنين اتفاقاتي نيفته
ترسيده بوديد؟ - خيلي زياد -
جوان ها
مريضها، کودکان
پيرها و ديوانه ها همگي جمع شده بودند
وقتي ديديم که حتي ....ديوانه ها رو هم اونجا جمع کردند
حتي مريض هاي بيمارستاني
براي بقاي کل جامعه مون
شديدا نگران شديم
چي بهتون گفتند؟
بهمون گفتند بايد در مقابل قلعه ....جمع بشيم
تا براي کار ما رو به آلمان منتقل کنند
به لهستان - درسته به لهستان -
آلمانها اعلاميه هايي به ديوارهاي کورفو چسبانده بودند
که مي گفتند
همه يهوديها موظفند خودشون رو معرفي کنند
زندگي بهتر ميشد وقتي که ما از يونان اخراج ميشديم
اعلاميه توسط سران پليس، افسرها و شهردار امضا شده بود
اعلاميه مي گفت زندگي بدون يهوديها بهتره؟ - بله -
ما هم اين رو بعد از اينکه برگشتيم فهميديم
شهر کورفو ضد يهودي بود؟
کورفو هميشه ضد يهودي بود؟
عنصري از ضديت وجود داشت
اما هيچ وقت به شدت سالهاي جنگ نبود
چرا؟
چون قبلش راجع به يهوديها اون طور قضاوت نمي کردند
آرماندو آرون رييس انجمن يهوديان کورفو
و حالا چي؟ - الان ما آزاديم -
با مسيحي ها چطور کنار ميايد؟ - خيلي خوب -
اون چي گفت؟ - از من چيزي رو که گفتيد پرسيد -
اون موافقه که روابط با مسيحيها خيلي خوبه
همه يهوديها در گتو زندگي مي کردند؟ - اکثرا
بعد از رفتن يهوديها چه اتفاقي افتاد؟
همه اموال ما رو مصادره کردند همه جواهراتمون رو برداشتند
کليد خونه هامون رو گرفتند و دارايي هامون رو دزديدند
اموال شما چي شد؟ کي اونها رو دزديد؟
بنا بر قانون بايد به دولت يونان تحويل داده مي شدند
اما دولت فقط بخش کوچکي از اموال ما بدستش رسيد
باقيش رو دزديدند، بالا کشيدند
چه کساني؟ - همه، مخصوصا آلمانها -
...از بين 1700 نفر که اخراج شدند
دور و بر 122 نفر زنده موندند
يعني 95% مردند
مسافرت از کروفو تا آشوويتس طولاني بود؟
ما اينجا در نهم ژوئن دستگير شديم
و در 29 ژوئن رسيديم
اکثرا رو همون شب سوزوندند
يعني از نهم تا بيست و نهم طول کشيد؟
ما 5 روز هم اينجا معطل شديم
در قلعه اينجا
هيچ کس جرات فرار و ترک پدر، مادر و برادرانش رو نداشت
تسليم ما ناشي از احساسات مذهبي و خانوادگي ما بود
اولين گروه در 11 ژوئن اعزام شد
من با دومين محموله در 15 ژوئن اعزام شدم
در چه جور قايقي بودي؟
يک زاترا يک جور قايقه که از بشکه و تخته سر هم شده
توسط يک قايق کوچک آلماني يدک کشيده مي شديم
روي هر قايق 1، 2، يا 3 نفر نگهبان بودند
آلمانها کم تعداد بودند اما ما مي ترسيديم
ميدوني، وحشت بهترين نگهبانه
سفر چطور بود؟ - !افتضاح! افتضاح -
آب و غذايي نبود
نود واگن بودند که هر کدوم مناسب حمل 20 حيوان بودند
در طول راه سر پا بوديم
خيلي ها مردند
بعدا مرده ها رو در يک واگن جدا قرار دادند
اونها هم در آشويتس سوختند
نفر بعد: والتر استير عضو سابق حزب نازي
رييس سابق راه آهن رايش اداره 33 (اداره راه آهن رايش)
هيچ وقت قطارها رو نمي ديدي؟
نه. هيچ وقت
کلي کار داشتيم من اصلا ميزم رو ترک نمي کردم
شب و روز کار مي کرديم
گ.اِ.د.اُ.ب
گ.اِ.د.اُ.ب يعني رييس دفتر ترافيک شرق
در ژانويه 1940 من به گ.اِ.د.اُ.ب کراکو منصوب شدم
در اوايل 1943 به ورشو منتقل شدم
من ناظر اصلي نقل و انتقالات بودم
رييس دفتر طراحي ترافيک راه آهن
وظايف کاريت بعد و قبل از 1943 يکسان بود؟
:فقط يک چيز تغيير کرد من به رياست اداره ارتقا يافتم
وظايفت در طول جنگ وقتي که در گ.اِ.د.اُ.ب لهستان بودي چي بود؟
کار ما در اونجا مشابه
همون کارمون در آلمان بود
يعني تنظيم برنامه زماني
هماهنگي بين حرکتِ قطارهاي مخصوص و قطارهاي عادي
دپارتمانهاي زيادي داشتيد؟ - بله -
دپارتمان 33 مخصوص قطارهاي ويژه و
قطارهاي عادي بود
پس قطارهاي ويژه رو دپارتمان 33 مديريت مي کرد
تو هميشه مدير برنامه هاي قطارهاي ويژه بودي؟
بله
فرق بين قطار ويژه و قطار عادي چيه؟
قطار عادي توسط هر کسي که
بليتي داشته باشه، استفاده مي شه
مثلا از کراکو تا ورشو
يا از کراکو به لمبرگ
اما قطار ويژه سفارش داده ميشد
قطار کاملا مخصوصه
و هزينه ويژه اي
براش پرداخته ميشه
هنوز هم قطار ويژه داريم؟
البته
مثل همون وقتها
براي تعطيلات گروهي ميشه سفارش قطار ويژه داد؟
بله، براي مثال
کارگران مهاجر که براي تعطيلات به خونه هاشون بر مي گردند
با قطارهاي ويژه سفر مي کنند
در غير اينصورت مديريت ترافيک غير ممکن مي شه
تو بعد از جنگ گفتي کار تو مديريت قطارهاي مقامات عالي رتبه بود
بعد از جنگ، بله
اگر يک پادشاه با قطار به آلمان بياد
اون قطار ويژه است؟
اون يک قطار ويژه است
اما پروسه کار هميشه يکسان نيست
قطارهاي ويژه براي مقاصد متنوعي برنامه ريزي ميشن
ملاقاتهاي خارجي در دفتر امور خارجه برنامه ريزي مي شدند
درسته
ميشه يک سوال ديگه بپرسم؟
چرا در طول جنگ تعداد قطارهاي ويژه
بيشتر از قبل و بعد جنگ بود؟
ميدونم منظورت چيه
تو داري به "قطارهاي "اسکان مجدد اشاره مي کني
"برنامه "اسکان مجدد - اين چيزي بود که بهش مي گفتند -
اون قطارها رو
وزارت حمل و نقل رايش سفارش مي داد
پس به يک دستور از وزارتِ ...حمل و نقل رايش نياز داشتيد
در برلين؟ - درسته -
و اجراي اون دستورات
وظيفه رييس دفتر ترافيک شرق در برلين بود
بله. متوجه ام
واضحه؟ - کاملا -
اما در اون زمان چه کساني رو اسکان مجدد" مي دادند؟"
نه! ما اين رو نمي دونستيم
فقط وقتي داشتيم از ورشو عقب نشيني مي کرديم
فهميديم که احتمالا يهودي بودند
يا مجرمين و يا افراد اينچنيني
يهوديها و مجرمين؟
مجرمين. از هر نوعي
قطار هاي مخصوص براي مجرمين؟
نه، اين يک اصطلاح بود
اجازه صحبت راجع بهش رو نداشتيم
مگر اينکه از زندگي سير شده باشي
بهترين کار اين بود که آدم حرفي نزنه
اما مي دونستي که قطارهاي تربلينکا و يا آشوويتس
البته که مي دونستيم
اونجا آخرين ناحيه بود
بدون من، اون قطارها به مقصد نهايي نمي رسيدند
براي مثال قطاري که از اسن راه مي افتاد
بايد از نواحي ووپرتال
هانوفر، ماگدبورگ، برلين
فرانکفورت ادر، پوسن، ورشو و غيره عبور مي کرد
پس اينطوري بود
تو مي دونستي که تربلينکا يعني مرگ؟
البته که نه
نمي دونستي؟
خداي من! نه چطور بايد مي فهميدم؟
من که به تربلينکا نرفته بودم
من در کراکو و ورشو به ميزم چسبيده بودم
...تو يک
من يک کارمند بودم
متوجه ام
اما حيرت انگيزه که
کارمنداني که در اداره مخصوص قطارهاي ويژه کار مي کردند
چيزي از "راه حل نهايي" نمي دونستند
ما در جنگ بوديم
چون کسان ديگري هم بودند که
براي راه آهن کار مي کردند و مي دونستند
مثل رانندگان قطارها
بله، اونها مي ديدند
...اما من چيزي از اون اتفاقات نمي دونستم
براي تو تربلينکا چه معنايي داشت؟ تربلينکا يا آشويتس؟
براي ما تربلينکا، بلزک و بقيه اونها
اردوگاههاي جمعي بودند
يک مقصد - بله همين -
اما نه مرگ - نه -
مردم به اونجا مي رفتند
براي مثال براي قطاري که از اسن
يا کلن ميومد بايد برنامه ريزي مي کرديم
تا به مقصدهاي خودشون برسند همزمان با جنگ و پيشروي متفقين
اون افراد رو بايد در اردوگاهها جمع مي کردند
دقيقا کي فهميدي؟
وقتي پچ پچ ها به گوشم رسيد
شايعات
هيچ کس بلند ازش صحبتي نمي کرد !يا خدا، نه
در غير اينصورت بلافاصله ناپديد مي شدند
...فقط چيزهايي ميشنيديم
شايعات بودند؟ - درسته، شايعات رو مي شنيديم -
در طول جنگ؟
در اواخر جنگ
در 1942 چي؟ - !نه
!خداي من، نه! حتي يک کلمه
اواخر 1944 بود، شايد
اواخر 1944؟ - قبل از اون چي؟ -
چي مي شنيديد؟
گفته مي شد که
آدم ها رو به اردوگاه ها ميبردن
و اونهايي که سلامت نيستند احتمالا دوام نمي يارند
قتل عامها غافلگيرت کرد؟
بله کاملا
اصلا نمي دونستي هيچ چيز
مثلا اون اردوگاه، اسمش چي بود...؟
اوني که در ناحيه اوپلن بود
بله: آشوويتس بله -
آشويتس در ناحيه اپلن بود - درسته -
آشويتس در نزديکي کراکو بود - درسته -
ما يک کلمه هم ازش چيزي نمي شنيديم
فاصله آشويتس تا کراکو فقط 40 مايله خيلي دور نيست
ما چيزي نمي دونستيم مطلقا هيچي
....اما مي دونستي که نازيها
و هيتلر از يهوديها متنفرند؟
معلومه
اين رو همه مي دونستند
اين که محرمانه نبود در روزنامه ها هم ديده مي شد
اما قتل عامها براي ما جديد بودند
منظورم اينه که حتي امروزه هم
بعضي ها انکارش مي کنند، ميگن که اصلا اون تعداد يهودي وجود نداشته
درسته؟ من نمي دونم
اين چيزيه که اونها مي گن
به هر حال، نفرت انگيز بود
چي؟ - قتل عامها
هر انسان نجيبي محکومش مي کنه
اما ما اطلاعي نداشتيم
اما لهستاني ها
لهستاني ها همه چيز رو مي دونستند
جاي تعجب نيست، دکتر سورل
اونها در همون نزديکي زندگي مي کردند صداها رو مي شنيدند
بين خودشون حرف مي زدند
ايستگاه تربلينکا
طول عمر "کارگران ويژه" وابسته به
تعداد محموله هايي بود که قرار بود نابود بِشَن
وقتي محموله ها زياد بودند
گروه ويژه" هم بزرگ مي شد"
بدون ما نمي تونستند کشتارها رو پيش ببرند
پس ماها بيشتر زنده مي مونديم
(ازويکيم (آشويتس ايستگاه
اما وقتي تعداد قطارها کاهش مي يافت
اين براي ما به معناي مرگ و نابودي فوري بود
ما در "بخش ويژه" مي دونستيم که
کاهش تعداد قطارها
به معناي نابودي ماست
-فيليپ مولر- کارگران ويژه" در بحران دائمي زندگي مي کردند"
هر روز
هزاران هزار نفر از مردم بيگناه رو
در دودکشها محو مي شن
با چشمان خودمون درک مي کرديم که
معناي انسان بودن چيه
اونها مي اومدند
مرد، زن، بچه هاي بيگناه
و ناپديد مي شدند
و دنيا هم هيچي نمي گفت
ما رها شده بوديم از دنيا و از انسانيت
اما اون وضعيت باعث شد
بفهميم مبارزه براي بقا يعني چي
چونکه مي ديديم
زندگي آدمها در اين دنيا چقدر مي ارزه
و قانع شده بوديم که
تا وقتي که آدم زنده است اميد هم در دلش باقي مي مونه
تا وقتي زندگي هست نبايد اميد رو رها کرد
بهمين دليل هم در اون زندگي جهنمي تلاش مي کرديم تا زنده بمونيم
روز به روز، هفته به هفته ماه به ماه
سال به سال
اميدوار بوديم
تا از اون جهنم فرار کنيم
در اون زمان
در ژانويه، فوريه
مارس
ناگهان قطارها متوقف شدند
تربلينکا بدون قطارها ملالت بار بود؟
يهوديها که ملالت بار نبودند
.....اما بعد از اينکه فهميدند که
بعدا بهش مي رسيم براي خودش داستانيه
آره، براي خودش داستانيه - براي خودش داستانيه
بله ميدونم
يهوديها
اونهايي که در گروه کار بودند ...اولش فکر کردند
که قراره زنده بمونند
اما در ژانويه
ناگهان تحويل غذا متوقف شد
چون به نظرِ ويرت تعداد کارگرها خيلي زياد بود
...در اردوگاهِ 1 حدود 500 يا 600 نفري مي شدند
اونجا؟ - بله -
براي اينکه از شورش پيشگيري بشه
از اعدام و اتاق گاز در اونجا خبري نبود
آدمها رو از گرسنگي مي کشتند
يا از بيماريهايي مثل
تيفوس
يهوديها تمام باور خودشون به زندگي رو از دست دادند
اونها رها شده بودند تا بميرند مثل مگسها مي افتادند
کارشون تموم بود
فرانز شومل
ايمانشون در هم شکسته بود
.....مي شد گفت که
:ما بهشون اصرار مي کرديم "شما زنده مي مونيد"
حتي خودمون هم اين حرف رو باور داشتيم
اگر زياد دروغ بگي خودت هم دروغهاي خودت رو باور مي کني
بله
اما اونها جواب مي دادند
"نه رييس. ما فقط اجساد متحرکيم"
فصل مرگ" از"
فوريه 1943 شروع شد
بعد از اينکه محموله هاي بزرگ از گروندو .و بياليستوک رسيدند
قبلش مطلقا ساکت بود
در اواخر ژانويه فوريه و مارس هم وضع آروم بود
هيچي
حتي يک محموله قطار هم نيومد
کل اردوگاه خالي بود
بعد ناگهان يک گرسنگي در اردوگاه شيوع پيدا کرد
همينطور زياد شد
و يک روز در اوج اين قحطي
سروان کورت فرانز اومد پيشمون
:و به ما گفت
"قطارها از فردا دوباره ميان"
ما چيزي نگفتيم
فقط به همديگه نگاه کرديم
و با خودمون مي گفتيم
"از فردا"
"گرسنگي به آخر ميرسه"
در اون زمان
بطور فعالي براي شورش برنامه ريزي مي کرديم
مي خواستيم تا زمان آغاز شورش زنده بمونيم
قطارها از اردوگاه سالونيکا سرازير شدند
يهوديهاي مقدونيه و بلغارستان براي نابودي به تربلينکا مي اومدند
:مردمي ثروتمند بودند
واگنها مملو از متعلقاتشون بود
بعد يک احساس دردناک ما رو فر گرفت
....همگي ما رو رفقام و خود من رو
احساس بيچارگي
....و شرم
ما به غذاهايي که اين مردم مياوردند حمله ور شديم
يک مامور ظرفي پر از بيسکويت آورد
يکي ديگه ظرفي پر از مربا
اونها رو عمدا پيش ما گذاشتند
از سر و کول هم بالا مي رفتيم
دهانمون رو از بيسکويت و مربا پر مي کرديم
قطارهايي که از بالکان اومدند
:يک درک وحشتناک هم با خودشون آوردند
ريچارد گلازار
ما کارگران کارخانه تربلينکا بوديم
و حيات ما وابسته به
پروسه توليدي اين کارخانه بود
پروسه توليد مرگ در تربلينکا
اين فهم و درک بطور ناگهاني با
قطارها اومد؟
شايد اونقدرها هم ناگهاني نبود
اما فقط با محموله هاي بالکان بود که
...ما بي رو در وايستي
باهاش مواجه شديم
چرا؟
حدود 24000 نفر
حتي يک آدم بيمار هم بينشون نديدم
همگي سالم و سرحال بودند
يادم مياد از پادگانها نگاهشون مي کرديم
لخت و عور بودند و بين چمدانهاشون سرگردان بودند
...بعدش ديويد
ديويد برَت به من گفت
!مکابي ها
"مکابي ها به تربلينکا امده اند"
مردمي راست قامت و قوي
...برخلاف قبلي ها
!جنگجو بودند
بله، مي تونستند بجنگند
براي ما هولناک بود
چون اين زنان و مردان زيبا
کاملا از چيزي که در انتظارشونه بي اطلاع بودند
کاملا بي اطلاع
تا حالا هيچ وقت پروسه کار به اين سرعت و نرمي انجام نشده بود
هيچ وقت
احساس شرم مي کرديم
و همينطور اين احساس که ديگه نبايد ادامه داد، بايد کاري کرد
نه اينکه چند نفر بخوان کاري کنند
بلکه همگي ما بايد دست به عمل بزنيم
اين فکر در نوامبر 1942 ديگه کاملا پخته شده بود
در ابتداي نوامبر اون سال
متوجه شديم که
آلمانها انگار
هواي ما رو دارند
متوجه شديم
و فهميديم
اشتانگل، فرمانده اردوگاه براي افزايش بازده کاري
به مرداني که در کارها متخصص و
:آموزش ديده هستند اتکا مي کنه
افراد ورزيده در گروه بندي، جنازه جمع کن هاي ماهر
آرايشگرهايي که موي زنها رو مي تراشند
و غيره
همين واقعيت فرصت کافي براي
آمادگي و
زمينه سازي شورش به ما داد
ما يک نقشه داشتيم
که در ژانويه 1943 تهيه شده بود
"به اسم رمز "زمان
در يک زمان مشخص قرار بود
به نيروهاي اس اس در اردوگاه حمله کنيم
سلاحها رو قبضه کنيم و فرماندهي اردوگاه رو منهدم کنيم
اما نتونستيم اين کار رو بکنيم
چون اردوگاه ناگهان با يک وضع وقفه روبرو شده بود
و تيفوس شيوع پيدا کرده بود
در پاييز 1943
وقتي براي ما مسجل شد که
کسي از بيرون به ما کمکي نمي کنه
مگر اينکه خودمون به خودمون کمک کنيم
:با يک سوال اساسي روبرو شديم
آيا ما که در بخش ويژه" بوديم"
شانسي براي متوقف کردن امواج کشتار داشتيم
و هنوز ميتونستيم زندگي کسي رو نجات بديم؟
:تنها يک گزينه در برابر ما بود
شورش مسلحانه
فکر مي کرديم
که اگر بتونيم چند قبضه سلاح به چنگ بياريم
و مشارکت بقيه زندانيها رو در شورش
تسهيل کنيم
يک شانسي براي تصرف اردوگاه هست
اين نکته اي حياتي بود
به همين دليل هم از طريق يک رابط
با رهبران جنبش مقاومت تماس گرفتيم
اول در بيرکناو
و بعد در آشويتس 1
تا شورش در همه جا هماهنگ رخ بده
فيليپ مولر
جواب اومد که
فرماندهي مقاومت در آشويتس 1
با طرح ما موافقت کرده
و به ما مي پيونده
متاسفانه بين رهبران مقاومت
تعداد يهوديها خيلي کم بود
اکثرا زندانيان سياسي بودند که
خطري زندگيشون رو بلافاصله تهديد نمي کرد
و هر روز زنده موندن
شانس نجات يافتنشون رو افزايش مي داد
براي ما در "بخش ويژه" مسئله کاملا متفاوت بود
رودلف وربا
آشويتس-بيرکناو
روت الياس- اسراييل زنداني ترسينشتات
کوره خانه 5
در آخر فوريه
من در شيفت شبانه کوره خانه 5 بودم
حدود نيمه شب
:يک نفر از شاخه سياسي اس اس اومد
سرگرد هوستک
اون به سرگرد ووس يادداشتي تحويل داد
اون موقع ووس مسوول کوره خانه شماره 4بود
ووس لاي يادداشت رو باز کرد
با خودش حرف مي زد. مي گفت "بله هميشه ووس مسووله"
"بدون ووس ميخوان چي کار کنند؟" واقعا ميخوان چيکار کنند؟
اينطوري با خودش حرف مي زد
يک دفعه رو به من کرد "برو کاپوها رو خبر کن"
کاپوها رو آوردم، کاپو اشلويم
و کاپو واچک
وقتي اومدند، ووس پرسيد
"چند تکه مونده؟"
منظورش از "تکه" جنازه بود
اونها گفتند حدود 500 تا
اون گفت "تا صبح اون 500 تکه"
"بايد خاکستر بشه"
"مطمئنيد 500 تاست؟"
اونها گفتند "همين حدودهاست"
"جاکشها منظورتون از همين حدودها چيه؟"
بعدش رفت به
اتاق تعويض لباس تا خودش جايي رو که اجساد قرار داشتند بررسي کنه
همون جايي که اجساد بود؟
اونجا تلنبار شده بودند
در کوره خانه 5 اتاق تعويض لباس
انبار اجساد هم بود
بعد از عمليات گاز؟
بعد از هر عمليات اجساد رو به اونجا مي آوردند
ووس به اونجا رفت تا بررسي کنه
يادداشت رو فراموش کرد روي ميز جا گذاشت
سريع خوندمش
و از اونچه خوندم شوکه شدم
بيرکناو درياچه خاکستر
کوره خانه بايد آماده ميشد
قرار بود اعضاي کمپ خانواده هاي چک مورد "رسيدگي ويژه" قرار بگيرند
وقتي صبح شد و کارگرها اومدند
من به کاپو کامينسکي برخوردم
که يکي از رهبران مقاومت در "بخش ويژه" بود
و اخبار رو بهش گفتم
اون به من اطلاع داد
که کوره خانه2 هم در حال آماده شدن بود
کوره ها اونجا هم آماده شده بودند
و به من گفت
"تو دوستان و هموطن هايي داري"
باهاشون صحبت کن" "بين اونها قفل ساز هم هست که مي تونن
"به کمپ بي 2 بي بِرَن"
بهشون بگو که به مردم اونجا هشدار بِدَن
"بهشون بگن چي در انتظارشونه"
بهشون بگن که اگر شورش کنند
ما هم کوره خانه رو خاکستر مي کنيم
و در کمپ بي 2 بي مي تونند به سرعت
"پادگانها رو نابود کنند"
ما مطمئن بوديم که قراره فردا شب
اون مردم رو به قتل برسونند
اما وقتي گردانهاي شب اعزام نشدند خيالمون راحت شد
....مهلت کشتارها براي
چند روز تمديد شده بود
اما خيلي از زندانيها
از جمله خود چکها در کمپ خانوادگي
ما رو متهم به ايجاد وحشت بي پايه کردند
...متهم به اينکه
اخبار جعلي انتقال مي ديم
اون شب من در کوره خانه شماره 2 بودم
به محض اينکه مردم از کاميونها پياده شدند
با نور چراغ قوه ديدشون رو مختل کردند
و اونها رو بزور وارد راهرو کردند
و پلکاني که به اتاق "تعويض لباس" مي رسيد
به زور وادارشون مي کردند که بدوند
باران ضربات باتوم بر سرشون فرود ميومد
کساني که به اندازه کافي تند نمي دويدند ...تا سر مرگ باتوم مي خوردند
بوسيله افراد اس اس
خشونتي که عليه اونها اعمال مي شد بي سابقه بود
....کاملا ناگهاني
بدون هيچ توضيحي؟
حتي يک کلمه
...به محض خروج از کاميونها
ضرب و شتم شروع شد
....وقتي وارد اتاق تعويض لباس شدند
من نزديک درب پشتي ايستاده بودم
و از اونجا شاهد اون صحنه وحشتناک بودم
مردم خونين بودند
حتي مي دونستند الان دقيقا کجا هستند
به نشانه ها و علائمي خيره شده بودند که
به اصطلاح "آژانس مرکزي اطلاعات" اونجا ....آويزون کرده بود و قبلا هم بهشون اشاره کردم
....وحشت برشون داشت
علائم راهنما نه تنها ....خيالشون رو راحت نکرده بود
بلکه وحشت زده شده بودند
قضيه رو مي دونستند
از قبل بهشون گفته بودند که اينجا چي در انتظارشونه
نا اميد شده بودند
بچه ها به همديگه چسبيده بودند
...مادرهاشون
والدينشون و پيرها همه گريه مي کردند
بيچارگي بر اونها غالب شده بود
ناگهان
افسران اس اس بر پلکان ظاهر شدند
از جمله شخص فرمانده اردوگاه شوارزهوبر
خودش بعنوان افسر اس اس به قربانيها ....قول داد که
بزودي اونها به هايدربک منتقل خواهند شد
همه شروع کردند، گريه، التماس و فرياد
فضا رو پر کرد، هايدربک يک حقه بود
"ما رو فريب داديد! ما مي خوايم زنده بمونيم و کار کنيم"
....به چشمان جلادان اس اس خيره شدند
...اما مردان اس اس
بي اعتنا باقي موندند
فقط بهشون خيره شده بودن
...ناگهان حرکتي در جمع مشاهده شد
احتمالا مي خواستند به ...طرف افراد اس اس حمله ور بشند و
بهشون بگن که دروغ به خوردشون داده اند
در اينجا نگهبانها با باتوم به جمعيت
...حمله کردند
و افراد بيشتري زخمي شدند
در همون اتاق "تعويض لباس"؟
خشونت به اوج خودش رسيد
وقتي مردم رو به زور وادار به درآوردن لباسهاشون کردند
تعدادي اطاعت کردند
...يک عده قليل
اکثرشون از دستور اطاعت نکردند
....ناگهان بصورت دسته جمعي
....مثل گروه کُر
همه شروع به خوندن کردند
کل اتاق تعويض لباس
با صداي سرود ملي کشور چک
و سرود هاتکيوا به ارتعاش دراومده بود
...اين احساسات من رو برانگيخت، اين
!ديگه بسه
اونها هموطنان من بودند
و در اون لحظه فهميدم
که تمام زندگي من بي معنا شده
چرا ادامه بدم؟ براي چي؟
پس با اونها وارد اتاق گاز شدم
تا بميرم
با اونها
ناگهان بعضي ها که من رو مي شناختند ...به طرفم اومدند
چون من و دوستان قفل سازم
هر از چند گاهي به داخل اردوگاه خانوادگي مي رفتيم
....يک گروه کوچک از زنان نزديک شدند
به من نگاه کردند و در همون اتاق گاز ...به من گفتند
تو داخل اتاق گاز بودي؟
:يکي از اونها گفت
تو مي خواي با ما بميري
اما اين بي معنيه
مرگ تو که زندگي ما رو" "بهمون بر نمي گردونه
"فايده اي نداره"
"تو بايد زنده از اينجا خارج بشي"
"تو بايد بر درد و رنج ما شهادت بدي"
"و همينطور بر بي عدالتي که در حقمون شده"
رودلف وربا و دوستش وتزلر
در 7 آوريل 1944 دست به فرار زدند
قبل از آن هم چند زنداني ....اقدام به فرار کرده بودند
اما همگي دستگير شده بودند
يان کارسکي استاد دانشگاه در آمريکا
رابط سابق دولت در تبعيد لهستان
نيويورک
واشنگتن
روهر
آشويتس-بيرکناو
ورشو
نفر بعدي: دکتر فرانس گراسلر معاون آورسوالد
کميسر نازي گتوي ورشو
اون روزها رو يادت هست؟
نه خيلي
سفرهاي کوهستاني قبل از جنگ رو
...خيلي راحت تر از خود جنگ و
اون روزهاي ورشو به خاطر دارم
در کل
در واقع آدمها فراموش مي کنند
شکر خدا
زمانه بد راحتتر از زمانه خوب فراموش ميشه
دوران بد رو آدمها پس مي زنند
....کمکت مي کنم يادت بياد
در ورشو شما معاون آورسوالد بوديد
بله
....دکتر آورسوالد که
کميسر يهوديان ناحيه ورشو بود
دکتر گراسلر اين خاطرات کرنياکوف هست
به شما هم اشاره کرده
اين منتشر هم شده؟
اون خاطراتش رو مي نوشت
و جديدا هم چاپ شده
در 7 جولاي 1941 نوشته
هفت جولاي 1941؟
اولين باره که اين تاريخ رو مي شنوم
ممکنه يادداشت بردارم؟
به هر حال...برام جالبه
پس من در جولاي اونجا بودم
:در 7 جولاي 1941 نوشته
"صبح در شوراي يهوديان"
"....و بعد با آورسوالد، اشلوسر و"
....اشلوسر
" و گراسلر"
"کارهاي روتين"
....اين اولين باره که
....به اسم من اشاره مي شه
.بله، ولي ما 3 نفر بوديم
اشلوسر در دفتر اقتصادي و مالي بود
....با مسائل مالي کار داشت
و بار دوم
در 22 جولاي بود
کرنياکوف رييس انجمن يهوديان ورشو بود
هر روز رو مي نوشت؟
بله
بله، هر روز
....خيلي جالبه که
خاطراتش باقي موندند
جالبه که از بين نرفتند
برلينگتون-ورمونت آمريکا
رائول هيلبرگ
وارد گتو هم مي شدي؟
به ندرت. فقط وقتي مي بايست با کرنياکوف ملاقات مي کردم
شرايط چطور بود؟
وحشتناک بود
بله، نفرت انگيز بود بله
وقتي ديدم وضعيت چطوره ....ديگه اونجا نرفتم
مگر مواقعي که مجبور بودم
در کل اون دوران فکرکنم کلا يکي دو بار وارد گتو شدم
....ما در کمسيون تلاش مي کرديم
بقاي گتو رو براي تامين نيروي کار تضمين کنيم
و بخصوص از وقوع اپيدمي مثل تيفوس جلوگيري کنيم
خطر بزرگ همين بود
بله خب؟
ميتوني راجع به تيفوس بهمون بگي؟
من پزشک نيستم
....فقط مي دونم تيفوس يک اپيدمي خطرناکه که
مثل طاعون آدمها رو مي کشه
و نميشه به گتو محدودش کرد
....اگر تيفوس شايع مي شد
که به نظر من نشد
...اما خطرش وجود داشت
در اونصورت آلمانها و لهستاني ها هم تلفات مي دادند
چرا در گتو تيفوس وجود داشت؟
مطمئن نيستم که وجود داشت
اما بخاطر گرسنگي خطرش ...وجود داشت
مردم غذاي کافي نداشتند
همين مسئله هم دردناک بود
...ما در کمسيون
تمام تلاشمون رو براي غذارساني ...به گتو مي کرديم
تا اونجا به محل رشد تيفوس ....تبديل نشه
جدا از پارامترهاي انساني اين مسئله اي بود که اهميت داشت
....اگر تيفوس شايع مي شد ...که نشد
.فقط به گتو محدود نمي شد
کرنياکوف هم نوشته که
يکي از دلايل محصور کردن ...گتو در پشت ديوارها
.همين ترس آلمانها از تيفوس بود
بله، دقيقا .ترس از تيفوس
اون نوشته آلمانها تيفوس رو .هميشه به يهوديها نسبت مي دادند
شايد
من نمي دونم که اين حرف پايه درستي داره يا نه
اما اون توده مردم رو در گتو ....تصور کن
فقط يهوديهاي ورشو نبودند
بلکه از جاهاي ديگه هم .آدم اونجا ريخته بود
.خطر کاملا جدي بود
آلمانها يک سياست اساسي ....در گتوي ورشو داشتند
اين سياست چي بود؟
بيشتر از چيزي که ....من مي دونم سوال مي پرسي
سياستي که به ....انهدام يهوديان ختم شد
"راه حل نهايي"
.ما چيزي در اين مورد نمي دونستيم
کار ما فقط اداره گتو بود
و تلاش در جهت حفظ يهوديان .به عنوان نيروي کار
....هدف کميسيون
در واقع کاملا متفاوت بود از
.اونچه که بعدا به کشتارها ختم شد
بله. اما مي دونيد هر ماه چند نفر
در گتو در سال 1941 ميمردن؟
الان نمي دونم...اون موقع هم نمي دونستم
.اما شما مي دونستيد .آمار دقيق موجوده
...احتمالا مي دونستم
بله: 5000 نفر در ماه
....پنج هزار در ماه؟ عجب
زياده - البته که زياده -
اما تعداد خيلي زيادي هم در گتو بودند
همين. خيلي زياد بودند
خيلي زياد
....يک سوال فلسفي
بعقيده شما گتو يعني چي؟
تاريخ پر است از گتو
تا اونجايي که مي دونم، از قرنها قبل
آزار يهوديها رو .آلمانها اختراع نکردند
حتي ناشي از جنگ جهاني دوم هم نبود
لهستاني ها هم اونها رو آزار مي کردند
اما يک گتو مثل ورشو
يک سرمايه بزرگ
در قلب شهر
.غيرعادي بود
شما گفتيد هدفتون اداره گتو بود
....ماموريت ما نابودي گتو نبود
....بلکه زنده نگاه داشتنش بود .مديريتش بود
...منظورت از "زنده" نگه داشتن چيه
مشکل همين بود
...کل مشکل همين بود
مشکل مورد نظر همين بود اينو ميدونم
اما مردم در خيابانها مي مردند
اجساد همه جا رو گرفته بودند - بله -
اين تناقضِ کاري بود
تو اين رو تناقض مي دوني؟ - البته -
چرا؟
ميشه توضيح بدي؟ نه -
چرا نه؟
چي رو توضيح بدم؟
....اما حقيقت اينه که
يهوديها روزانه در گتو .کشتار مي شدند
....کرنياکوف نوشته
براي اداره گتو ما به
جيره غذايي بيشتر
و جمعيت کمتر نياز داريم
چرا جيره ها انساني نبود؟
چرا؟
اين تصميم آلمانها بود، درسته؟
تصميمي واقعي براي گرسنگي دادن به گتو وجود نداشت
تصميم بزرگ براي انهدام يهوديها .بعدها گرفته شد
درسته، در سال 1942
!دقيقا
يعني 3 سال بعد - دقيقا -
اون طور که خاطرم هست، ماموريت ما
مديريت گتو بود
و البته با اون جيره هاي کم
...و جمعيت زياد
نرخ بالا و حتي وحشتناک .مرگ و مير اجتناب ناپذير بود
.بله
در اين شرايط معناي "مديريت" چيه
با توجه به وضع بهداشت و غذا و غيره؟
يهوديها عليه تدابير آلمانها چي کار کردند؟
.کاري نمي تونستن بکنند
The Final Solution Conference was held here
بلزک محل اردوگاه مرگ
چرا کرنياکوف خودکشي کرد؟
چونکه فهميد هيچ آينده اي براي گتو وجود نداره
احتمالا قبل از من فهميده بود ...که قراره يهوديها کشته بشند
فکر مي کنم يهوديها در اون زمان سرويسهاي اطلاعاتي خودشون رو داشتند
خيلي مطلع بودند
.حتي بهتر از ما
اينطور فکر مي کني؟ - بله -
يهوديها بهتر از شما مي دونستند؟
همين باور رو دارم
باورش سخته
...مقامات آلماني اطلاعي نداشتند از
چيزي که براي يهوديها قرار بود اتفاق بيفته
اولين محموله چه زماني براي تربلينکا ارسال شد؟
فکر کنم قبل از خودکشي آورسوالد؟
خودکشي آورسوالد؟
.منظورم کرنياکوف بود. ببخشيد
در 22 جولاي
...تاريخ دقيق رو
پس محموله ها از 22 جولاي 1942 روانه شدند
بله
به...تربلينکا
و کرنياکوف در 23 جولاي خودکشي کرد.
...بله، يعني
.روز بعدش - .روز بعدش -
فهميد که، باور اوليه اش به
...فکر کنم اين باور اون بود
فکر کنم اين باور اون بود باور به همکاري با آلمانها
.براي حفظ منافع يهوديها
اون فهميد که اين باور، اين رويا .نابود شده
فهميد که اون باور يک رويا بوده - بله -
و وقتي رويا محو شد .راه منطقي رو براي خروج انتخاب کرد
فکر ميکني ايده گتو چيز خوبي بود؟
يک جور مديريتِ خودي بود ديگه. درسته؟ درسته -
يک دولت کوچک؟
خوب کار مي کرد
اما اين مديريت خودي براي مُردن بود. درسته؟
حالا ما اين رو مي دونيم ....اما اون موقع
!حتي همون موقع نه -
:کرنياکوف نوشته
"ما دست نشانده هايي ناتوان هستيم"
بله
بدون قدرت
....البته...اين مطمئنا
شما آلمانها فرمانده بوديد - بله -
شما فرمانده و ارباب بوديد
البته
کرنياکوف فقط يک ابزار بود
بله، اما ابزار خوبي بود
مديريت خودي يهوديها خوب کار مي کرد
براي 3 سال خوب کار کرد
1941،1942،1943 ...و در آخر
....در آخر
در آخر اين خوب کار کردن
به چي ختم شد؟
.براي ادامه حيات گتو
نه! براي مرگ بود
....بله، ولي
مديريت خودي، ادامه حيات
گفتنش الان آسونه
تو قبول کردي که شرايط غيرانساني بود
!بيرحمانه بود...وحشتناک
....پس همون زمان هم واضح بود که
نه! انهدام کامل اصلا واضح نبود
حالاست که ما نتايج رو مي بينيم
قتل عام فرايندي ساده نيست
اول يک قدم برداشته مي شه
....بعدش يکي ديگه و بعد يکي ديگه
بله
...اما براي فهم فرايند لازمه که
دوباره ميگم قتل عامي
در ابتداي کار گتو
رخ نداد، کشتارها با تخليه ها شروع شدند
تخليه ها؟
تخليه ها به تربلينکا
گتو رو ميشد ...با زور سلاح هم محو کرد
مثل کاري که نهايتا .بعد از شورش انجام شد
....من اون موقع اونجا نبودم ....اما در ابتدا
آقاي لانزمن، .اين صحبتها به جايي نمي رسه
ما رو به نتايج .جديد مي رسونند
اينطور فکر نمي کنم
در اون زمان چيزهايي رو .که الان مي دونم نمي دونستم
!شما که آدم کمي نبوديد
!چرا بودم !شما مهم بوديد
.شما اغراق مي کنيد نه -
شما نفر دوم کمسيونِ يهوديان ناحيه ورشو بوديد
اما من قدرتي نداشتم
.به هر حال يک چيزي بود
شما بخشي از ساختار .عظيم قدرت آلمان بوديد
...درسته. اما بخشي کوچک
شما در مورد موقعيت يک معاون 28 ساله اغراق مي کنيد
شما 30 ساله بوديد- 28-
....در 30 سالگي. شما
شما بالغ بوديد
بله، اما براي يک وکيل که مدرکش رو در 27 سالگي گرفته
اين فقط يک شروعه
.شما دکترا داشتيد
عنوانها که چيزي رو ثابت نمي کنند
آورسوالد هم دکتري داشت؟ - نه -
اما عنوانها اهميتي ندارند
....دکتراي حقوق
بعد از جنگ چه کار کردي؟
من در يک انتشارات مرتبط با کوهنوردي کار کردم
جدي؟
من کتابهاي راهنماي کوهپيمايي نوشتم و منتشر هم کردم
يک مجله کوهپيمايي هم چاپ کردم
به کوهنوردي علاقه داري؟
بله
....کوهستان، هواي خوب
بله
.....آفتاب، هواي خنک و تازه
برخلاف هواي گتو
The words The words that I write to you
Are not written with ink, but with tears
The best years are ending now
Are not written with ink, but with tears
The best years are ending now
And are gone, not to return
It is difficult to fix that which is shattered
And it is difficult to unite our love
Oh, show your tears
The fault is not mine
Because it must be so
It must be so It must be so
We must both separate
It must be so It must be so
The love that ends for both of us
Do you remember when I left you?
My fate dictated I must leave you
Because in this way I will never again be bothered
نيويورک گرترود اشنايدر و مادرش
Because it must be so
لهام هگتوت موزه کيبوتز
مبارزان گتو اسراييل
سازمان رزمي يهوديان ....در گتوي ورشو
رسما در 28 جولاي 1942 تشکيل شد
بعد از اولين تخليه گروهي ....به تربلينکا
که در 30 سپتامبر متوقف شد
حدود 60000 يهودي در گتو باقي موندند
از 18 ژانويه 1943 .تخليه ها از سر گرفته شد
با وجود کمبود شديد سلاح
اعضاي سازمان تصميم ...گرفتند مقاومت کنند
و در کمالِ شگفتيِ آلمانها ....مبارزه را شروع کردند
.که 3 روز طول کشيد
نازيها با تلفات عقب نشيني کردند
سلاحهايي را که رها کردند يهوديها گرفتند
.انتقالها کاملا متوقف شد
آلمانها حالا مي دانستند که
.براي غلبه بر گتو بايد بجنگند
مبارزه در عصر روز 19 آوريل ...سال 1943 شروع شد
...."در روز "گذر پاسيچ
.نبردي تا پاي مرگ بود
سيما روتم معروف به کاجيک
ايزاک زوکرمن معروف به آنتک
نفر دوم سازمان مبارز يهوديان
بعد از جنگ نوشتن رو شروع کردم
.خيلي سخت بود
کلاود، تو از احساساتم پرسيدي
...اگر مي تونستي قلبم رو بچشي
.مسمومت مي کرد
بنا بر دستور مردخاي آنيلويچ
...فرمانده کل سازمان مبارز
آنتک 6 روز قبل از حمله آلمان ها .گتو را ترک کرد
....با اين ماموريت که
مقاومت لهستان را .مجاب به تامين سلاح براي يهوديان کند
.آنها قبول نکردند
...فکر نکنم با زبان انساني بشه وحشتي رو که
.ما در گتو تجربه کرديم توصيف کرد
در خيابانها ...اگر بشه به اونها خيابان گفت
چون چيزي در خيابانها باقي نمانده بود
ما بايد بر روي توده ...اجساد قدم برمي داشتيم
نمي شد از کنارشون عبور کرد ...چون جا نبود
علاوه بر مبارزه با آلمانها ...ما با گرسنگي و تشنگي هم
.مي جنگيديم
ما ارتباطي با دنياي بيرون نداشتيم
...کاملا ايزوله بوديم .از دنيا بريده شده بوديم
....در چنان وضعيتي بوديم که
....ديگه حتي نمي تونستيم بفهميم که
اصلا چرا داريم به نبرد .ادامه مي ديم
به اين فکر افتاده بوديم
که به مناطق آريايي نشينِ ورشو در بيرون از گتو فرار کنيم
درست قبل از اول ماه مي
من و سيگموند اعزام شديم تا
با آنتک که در مناطق .آريايي نشين بود تماس بگيريم
يک تونل زير خيابانِ بونيفرا تسکا بود که
به مناطق آريايي نشين ورشو راه داشت
صبح زود بود که
ما ناگهان وارد يک خيابان آفتابي در ورشو شديم
ما رو تصور کن که در روزي آفتابي در ماه مِي
شگفت زده خودمون رو در خياباني .با مردمي عادي يافتيم
انگار از يک سياره ديگه اومده بوديم
مردم به طرف ما هجوم آوردند
چون ظاهر ما فرسوده بود
لاغر و ژنده پاره
اطراف گتو هميشه لهستاني هاي مشکوکي بودند
.که يهوديها رو تحويل مي دادند
انگار معجزه بود که تونستيم فرار کنيم
در منطقه آريايي ورشو
زندگي مثل گذشته روال طبيعي داشت
کافه ها و رستورانها باز بودند
....اتوبوسها و واگنها در حرکت بودند
سينماها باز بودند
گتو يک جزيره جداافتاده از زندگي معمولي بود
ما بايد با ايزاک زوکرمان تماس مي گرفتيم
و يک عمليات نجات ترتيب مي داديم
و سعي مي کرديم چند نفر مبارزي رو
.که در گتو باقي مونده بودند نجات بديم
.با زوکرمان تماس گرفتيم
از طريق دو کارگر فاضلاب
...در شب 8 يا 9 مي
...تصميم گرفتيم به گتو برگرديم
با رفيقمون ريزسک و همون .دو کارگر
بعد از اعلان منع رفت و آمد وارد فاضلاب شديم
حالا کاملا در اختيار اون دو کارگر فاضلاب بوديم
چون فقط اونها با شبکه زيرزميني فاضلاب گتو آشنا بودند
در نيمه راه تصميم گرفتند برگردند و ما رو قال بگذارند
پس به ناچار اونها رو با اسلحه تهديد کرديم
در راهمون در فاضلاب ادامه داديم
تا اينکه يکي از کارگرها گفت که زير گتو هستيم
ريزسک مراقب بود .تا اونها فرار نکنند
سازمان مبارزين يهود دفتر مرکزي
من درپوش رو کنار زدم
تا وارد گتو بشم
با فاصله يک روز دير رسيده بوديم
ما در شب 8 يا 9 مي برگشته بوديم
آلمانها دفتر مبارزين رو در روز 8 مي پيدا کرده بودند
ورشو يادبود مبارزين گتو
اکثر بازمانده ها خودکشي کرده بودند
يا بر اثر گاز خفه شده بودند
کپي يادبود مبارزين گتوي ورشو
اورشليم
من به سنگر فرانسيزکانسکا 22 رفتم
اونجا هم خالي بود اسم رمز رو فرياد زدم
پس در گتو سرگردان شدم
ناگهان صداي يک زن رو ...از خرابه ها شنيدم
شب تاريکي بود نوري نبود و چيزي ديده نمي شد
همه خانه ها ويران شده بودند و من فقط اون صدا رو مي شنيدم
فکر کردم که گرفتار يک طلسم شيطاني شدم
صداي يک زن در ويرانه ها
ويرانه ها رو دور زدم
به ساعتم نگاه نکردم
اما حداقل نيم ساعتي ....رو جست و جو کردم
تا زني رو پيدا کنم که صداش من رو هدايت مي کرد
اما متاسفانه پيداش نکردم
آتش هم بود؟
نه آتشها خاموش شده بودند
اما هنوز دود در فضا بود
و بوي وحشتناک گوشت سوخته
.گوشت کساني که زنده زنده سوخته بودند
راهم رو ادامه دادم
و بدنبال مبارزين به بقيه ....سنگرها سر زدم
اما وضعيت همه جا يکسان بود
اسم رمز رو مي گفتم "يان"
يک اسم لهستاني بود يان
بله ولي جوابي نمي گرفتم
سنگر به سنگر مي رفتم
و بعد از اينکه ساعتها در گتو راه رفتم
به سمت فاضلابها بازگشتم
تنها بودي؟
...بله تنها بودم
به جز صداي اون زن
و يک مرد که موقع خروج از ....فاضلاب ها ديده بودم
.در کل سفرم در گتو تنها بودم
.هيچ آدم زنده اي نديدم
....يادمه که ناگهان
به من يک احساس آرامش دست داد ...احساس صلح دروني
و به خودم گفتم "من آخرين يهودي هستم"
"همينجا منتظر صبح و آلمانها مي مونم"